Creative Commons คืออะไร ใช้อย่างไรไม่ให้ผิดลิขสิทธิ์
Creative Commons คือสัญญาอนุญาตที่เจ้าของผลงานใช้บอกว่าเรานำรูป เพลง หรือวิดีโอของเขาไปใช้ได้อย่างไร ใครที่เคยเจอภาพถูกใจแล้วสงสัยว่าใช้ประกอบโพสต์ขายของได้ไหม หรือนำเพลงมาตัดต่อคลิปได้หรือเปล่า บทความนี้ 24Social จะพาอ่านเงื่อนไขให้เข้าใจ พร้อมตัวอย่างที่คนทำคอนเทนต์นำไปใช้ได้จริง
Creative Commons คืออะไร ช่วยคนทำคอนเทนต์อย่างไร
Creative Commons เป็นชื่อองค์กรไม่แสวงหากำไรที่จัดทำสัญญาอนุญาตสำหรับแบ่งปันผลงาน เจ้าของงานสามารถเลือกได้ว่าจะให้คนอื่นใช้ผลงานแบบไหน เช่น นำภาพไปประกอบบทความ ดัดแปลงเป็นงานใหม่ หรือใช้เพื่อขายสินค้า เมื่อระบุเงื่อนไขไว้ชัดเจน ผู้ใช้ก็ทำตามได้โดยไม่ต้องขออนุญาตใหม่ทุกครั้ง
ผลงานที่ใช้สัญญาอนุญาต Creative Commons ยังมีเจ้าของลิขสิทธิ์อยู่ และแต่ละชิ้นอาจมีเงื่อนไขต่างกัน แม้จะดาวน์โหลดจากเว็บไซต์เดียวกันก็ตาม ไม่ว่าจะเป็น Beauty Blogger หรือเจ้าของร้านออนไลน์ จึงควรเช็กเงื่อนไขของภาพหรือเพลงที่เลือกทุกครั้ง
Creative Commons ต่างจากการสงวนลิขสิทธิ์อย่างไร
โดยทั่วไป การนำผลงานที่สงวนลิขสิทธิ์ไปใช้ต้องได้รับอนุญาต เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นตามกฎหมาย ส่วนผลงานที่ใช้สัญญาอนุญาต Creative Commons เจ้าของได้อนุญาตไว้ล่วงหน้าแล้ว เราจึงนำไปใช้ได้ภายในขอบเขตที่ระบุไว้ การให้เครดิตอย่างเดียวไม่ทำให้เราใช้ผลงานนอกเหนือจากเงื่อนไขนั้นได้
ก่อนส่งภาพหรือเพลงให้ทีมใช้งาน ลองเก็บลิงก์ต้นฉบับ ชื่อเจ้าของงาน และภาพหน้าจอเงื่อนไขไว้ในโฟลเดอร์เดียวกัน คนเขียนและกราฟิกจะได้รู้ตรงกันว่าไฟล์นี้ใช้ขายสินค้าได้ไหม แก้ไขได้แค่ไหน และต้องใส่เครดิตอย่างไร
เงื่อนไข Creative Commons 4 ข้อที่ควรรู้ก่อนใช้ผลงาน
<img src="https://storage.perfectcdn.com/nxxvts/ugahklxj38nuexjo.png" alt="ผู้สร้างคอนเทนต์ตรวจเงื่อนไขการใช้ภาพร่วมกับเพื่อนร่วมงาน" title="ผู้สร้างคอนเทนต์ตรวจเงื่อนไขการใช้ภาพร่วมกับเพื่อนร่วมงาน" class="img-fluid">
เวลาเลือกภาพหรือเพลง ให้ดูว่าเจ้าของผลงานกำหนดเงื่อนไขข้อใดไว้บ้าง เพราะหนึ่งผลงานอาจมีหลายเงื่อนไขที่ต้องทำตามพร้อมกัน เช่น อนุญาตให้นำภาพไปใช้ได้ แต่ต้องให้เครดิตและห้ามใช้เพื่อการค้า เราจึงต้องอ่านให้ครบทุกข้อ โดยเงื่อนไขหลักมีความหมายดังนี้
1. ต้องให้เครดิตเจ้าของผลงาน
เมื่อใช้ผลงาน ต้องระบุชื่อผู้สร้างและแหล่งที่มา พร้อมลิงก์สัญญาอนุญาต หากแก้ไขภาพหรือเนื้อหา ก็ควรบอกด้วยว่าเปลี่ยนอะไรไป เช่น ครอปภาพหรือปรับสี ตัวอย่างเช่น นำภาพถ่ายมาใส่บทความแล้วเขียนเครดิตไว้ใต้ภาพให้ผู้อ่านกดกลับไปดูต้นฉบับได้ การเขียนเพียง “เครดิตเจ้าของภาพ” ยังให้ข้อมูลไม่ครบ และต้องไม่เขียนให้เข้าใจว่าเจ้าของภาพรับรองสินค้าของเรา
2. ห้ามใช้เพื่อการค้า
เงื่อนไขนี้อนุญาตให้ใช้ผลงานเพื่อวัตถุประสงค์ที่ไม่ใช่เชิงพาณิชย์ หากจะนำภาพไปทำโฆษณาหรือโพสต์ขายสินค้า ควรเลือกภาพที่อนุญาตให้ใช้เพื่อการค้า หรือขออนุญาตเจ้าของภาพเพิ่มเติมก่อน ตัวอย่างเช่น ภาพที่เปิดให้ดาวน์โหลดฟรีแต่ระบุว่าห้ามใช้เพื่อการค้า ก็ไม่ควรนำไปทำโปสเตอร์โปรโมตสินค้าของร้าน แม้โพสต์นั้นจะไม่ได้ซื้อโฆษณาก็ตาม
3. ห้ามเผยแพร่ผลงานที่ดัดแปลง
เราสามารถนำผลงานไปเผยแพร่ต่อในรูปแบบเดิมได้ตามเงื่อนไข แต่สัญญานี้ไม่อนุญาตให้เผยแพร่ฉบับที่ดัดแปลงแล้ว เช่น แปลบทความเป็นอีกภาษาแล้วนำไปลงเว็บไซต์ สำหรับเพลง Creative Commons ถือว่าการนำเพลงมาประกอบภาพเคลื่อนไหวเป็นการดัดแปลงด้วย หากเพลงมีเงื่อนไขข้อนี้และต้องการนำไปใส่คลิปรีวิว จึงต้องขออนุญาตเพิ่มเติม
4. ผลงานที่ดัดแปลงต้องใช้สัญญาอนุญาตแบบเดียวกันหรือแบบที่เข้ากันได้
หากเจ้าของอนุญาตให้ดัดแปลงโดยกำหนดเงื่อนไขข้อนี้ เมื่อเราเผยแพร่งานที่ดัดแปลงแล้ว ก็ต้องเปิดให้ผู้อื่นใช้ต่อภายใต้สัญญาอนุญาตแบบเดียวกันหรือแบบที่เข้ากันได้ตามข้อกำหนด เช่น นำภาพวาดมาดัดแปลงเป็นภาพใหม่แล้วเผยแพร่ต่อ ต้องตรวจและระบุสัญญาอนุญาตของภาพใหม่ให้ถูกต้อง เงื่อนไขนี้เกี่ยวกับงานที่ดัดแปลง ไม่ได้ทำให้ผลงานทุกชิ้นบนเว็บไซต์ต้องเปลี่ยนสัญญาตามไปด้วย
ตัวอย่างการเลือกภาพและเพลงสำหรับงานคอนเทนต์
<img src="https://storage.perfectcdn.com/nxxvts/lkgwblztwujng0p7.png" alt="ผู้สร้างคอนเทนต์จดแหล่งที่มาของภาพไว้ข้างแล็ปท็อป" title="ผู้สร้างคอนเทนต์จดแหล่งที่มาของภาพไว้ข้างแล็ปท็อป" class="img-fluid">
สมมติร้านกาแฟต้องการทำโปสเตอร์ขายเมนูใหม่ ให้เลือกภาพที่อนุญาตให้ใช้เพื่อการค้า และหากจะดัดแปลงภาพก็ควรตรวจว่าอนุญาตหรือไม่ จากนั้นให้เครดิตตามที่กำหนด แต่ถ้าภาพระบุว่าห้ามใช้เพื่อการค้า ร้านควรเปลี่ยนไปใช้ภาพอื่นหรือขออนุญาตเจ้าของภาพก่อน แม้จะดาวน์โหลดภาพนั้นได้ฟรีก็ตาม
ส่วนคนทำ Facebook Live หรือคลิปสอนแต่งหน้า ต้องเช็กเงื่อนไขของเพลงแยกจากภาพด้วย เพลงที่ฟังฟรีอาจไม่ได้เปิดให้ใช้ในคลิปขายสินค้า นอกจากนี้ ภาพที่ได้รับอนุญาตให้ใช้อาจยังมีสิทธิ์ของบุคคลหรือเครื่องหมายการค้าที่ปรากฏในภาพ ซึ่งต้องตรวจเพิ่มเติมให้เหมาะกับงาน
วิธีเช็กว่าภาพหรือเพลงที่เลือก นำไปใช้กับงานของเราได้ไหม
เริ่มจากเปิดหน้าต้นฉบับของไฟล์ แล้วหาชื่อผู้สร้างและหัวข้อสัญญาอนุญาต ซึ่งบางเว็บไซต์ใช้คำว่า License กดอ่านรายละเอียดและเวอร์ชันที่ระบุให้ตรงกับไฟล์นั้น แล้วเช็กสามเรื่องหลัก คือ ใช้เพื่อการค้าได้ไหม ดัดแปลงและเผยแพร่ต่อได้หรือไม่ และต้องให้เครดิตอย่างไร
หากพบเพียงคำว่า “ฟรี” แต่ไม่มีรายละเอียด ให้สอบถามเจ้าของงานก่อนใช้ ส่วนตัวกรองภาพในเครื่องมือค้นหาใช้ช่วยหาไฟล์ได้ แต่ควรกลับไปอ่านเงื่อนไขที่หน้าต้นฉบับอีกครั้ง โดยเฉพาะภาพที่ถูกนำมาโพสต์ต่อหลายทอด
วิธีให้เครดิตเจ้าของผลงานอย่างถูกต้อง
เตรียมชื่อผู้สร้าง ชื่อผลงานถ้ามี ลิงก์ต้นฉบับ และชื่อพร้อมลิงก์สัญญาอนุญาตให้ครบ หากเราแก้ไขอะไรไป เช่น ครอปภาพหรือปรับสี ให้ระบุไว้ด้วย จากนั้นวางเครดิตในจุดที่ผู้อ่านหาเจอง่าย เช่น ใต้ภาพหรือในคำอธิบายคลิป
ตัวอย่างรูปแบบเครดิต: “ภาพ [ชื่อผลงาน] โดย [ชื่อผู้สร้าง] จาก [ลิงก์ต้นฉบับ] ใช้ภายใต้ [ชื่อและลิงก์สัญญาอนุญาต] มีการครอปภาพ” ก่อนเผยแพร่ ให้แทนข้อมูลในวงเล็บด้วยข้อมูลจริง และใช้ชื่อสัญญาตามที่เจ้าของงานระบุ
ใช้สื่ออย่างเข้าใจสิทธิ์ แล้วต่อยอดคอนเทนต์กับ 24Social
เมื่ออ่านเงื่อนไข Creative Commons เข้าใจแล้ว เราก็เลือกภาพและเพลงมาทำคอนเทนต์ได้เหมาะกับงานมากขึ้น จากนั้นลองพัฒนาเรื่องเล่าและโพสต์ให้สม่ำเสมอ อ่านวิธีเพิ่มผู้ติดตามเพจเพิ่มเติมได้ที่ 24Social หรือศึกษารายละเอียดบริการ TikTok และบริการ YouTube เพื่อเลือกให้เหมาะกับแผนคอนเทนต์ของคุณ
ติดต่อสอบถามเพิ่มเติมได้ที่ Facebook : 24Social Line : @24social
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Creative Commons
ให้เครดิตแล้วใช้ภาพจาก Google ได้เลยหรือไม่
ยังใช้ไม่ได้ทันที ต้องเปิดดูเงื่อนไขจากเว็บไซต์ต้นฉบับก่อนว่าอนุญาตให้ใช้กับงานของเราหรือไม่ เพราะ Google ช่วยค้นหาภาพ แต่ไม่ได้เป็นผู้อนุญาตให้ใช้ภาพทุกภาพ และการให้เครดิตก็ไม่ใช่การขออนุญาต
การอุทิศผลงานสู่สาธารณสมบัติต่างจากสัญญาอนุญาตทั่วไปอย่างไร
การอุทิศผลงานสู่สาธารณสมบัติผ่านเครื่องมือ Creative Commons Zero เป็นการสละลิขสิทธิ์และสิทธิ์ที่เกี่ยวข้องเท่าที่กฎหมายอนุญาต จึงต่างจากสัญญาอนุญาตที่เจ้าของยังคงสิทธิ์ไว้และกำหนดเงื่อนไขการใช้ อย่างไรก็ตาม ควรตรวจที่มาของไฟล์และสิทธิ์อื่น เช่น สิทธิ์ของบุคคลในภาพ ก่อนนำไปใช้ด้วย
ใช้ภาพในงานลูกค้า ควรเก็บหลักฐานอะไรไว้บ้าง
เก็บลิงก์ต้นฉบับ ชื่อผู้สร้าง และภาพหน้าจอเงื่อนไขการใช้งานไว้คู่กับไฟล์ หากมีการขออนุญาตเพิ่มเติม เช่น ขอใช้เพื่อการค้าหรือขอดัดแปลง ควรเก็บข้อความยืนยันจากเจ้าของงานไว้ด้วย
แหล่งข้อมูลอ้างอิง